Aandacht voor huisbezoeken sociale dienst Zwolle

Met een brief aan het college wil de SP aandacht vragen voor de huisbezoeken door de sociale dienst van de gemeente Zwolle.

"Sinds de invoering van eerst de Algemene Bijstandswet in 1996 en later de Wet Werk en Bijstand gebruiken veel gemeenten huisbezoeken bij bijstandsgerechtigden als controle-instrument. De afgelopen tijd is daarover in een aantal situaties enige ophef ontstaan. Ook heeft de Centrale Raad van Beroep (CRvB) op 11 april 2007 een viertal uitspraken gedaan die vulling geven aan wat wel en wat niet acceptabel is bij huisbezoeken. Kort samengevat stelt de CRvB dat aan de bijstandscliënt/bewoner vooraf toestemming moet worden gevraagd voor het binnentreden en dat hem vooraf moet worden medegedeeld dat het eventuele weigeren van toestemming geen directe gevolgen heeft voor de bijstandsverlening. Slechts wanneer de gemeente op grond van feiten en omstandigheden reden heeft om te twijfelen aan de rechtmatigheid van de bijstandsverlening, behoeft het weigeren van toestemming niet zonder gevolgen te blijven. De bewijslast dat de bewoner na voorgelicht te zijn over zijn rechten, vrijwillig toestemming heeft gegeven voor het binnentreden, berust op de gemeente. Een uitgebreidere analyse van de uitspraken is als bijlage bij deze brief gevoegd." De recente uitspraken en de maatschappelijke discussie rond het huisbezoek zijn voor de SP-fractie aanleiding om opheldering te vragen over de praktijk van de huisbezoeken in de gemeente Zwolle.

Onze uitgangspunten

Twee uitgangspunten hanteren wij als het gaat om voorkomen en bestrijden van bijstandsfraude. Het eerste is het solidariteitsbeginsel, dat mensen die zonder bron van inkomsten zitten, recht hebben op bijstand. Dit beginsel kan echter pas standhouden als uitkeringen rechtmatig verstrekt worden. De SP pleit er daarom voor dat fraude hard aangepakt wordt, omdat misbruik van voorzieningen en gemeenschapsgeld het draagvlak onder de sociale zekerheid uitholt.

Het tweede uitgangspunt is dat de overheid niet nodeloos inbreuken mag plegen op de privacy en persoonlijke levenssfeer van de mensen die afhankelijk zijn van een bijstandsuitkering. Ook iemand die bijstand ontvangt heeft er recht op respectvol bejegend te worden.

We erkennen dat er –doordat de hoogte van de bijstandsuitkering sterk afhankelijk is van de  persoonlijke omstandigheden— sprake is van een spanningsveld tussen beide uitgangspunten. Volstrekte rechtmatigheidcontrole kan niet zonder forse inbreuken op de privacy. Er zal dus een situatie gevonden moeten worden waarin respect voor de privacy en rechtmatigheidcontrole een optimaal evenwicht bereiken.

Het huisbezoeken protocol van de gemeente Zwolle

In het huisbezoeken protocol van de gemeente Zwolle van 3 november 2002 staat duidelijk beschreven welke rechten en plichten cliënten en ambtenaren hebben voorafgaand en tijdens het huisbezoek. Daarnaast wordt er in dit protocol beschreven wanneer welk soort huisbezoek geoorloofd is. In het protocol worden een drietal soorten huisbezoeken uitgelicht.

o                   Een huisbezoek als onderdeel van de dienstverlening.

o                   Een huisbezoek als controlemiddel

o                   Een huisbezoek bij lichte/geringe vermoedens van fraude (tot € 6.000)

Een aangekondigd huisbezoek als dienstverlening aan cliënten

Gemeenten hebben allerlei mogelijkheden om mensen extra te ondersteunen, denk bijvoorbeeld aan de langdurigheidtoeslag, bijzondere bijstand en ziektekostenregelingen. Het niet-gebruik van deze voorzieningen is hoog omdat, het invullen van aanvraagformulieren door velen als moeilijk wordt gezien, er veel bureaucratie om de hoek komt kijken en veel mensen denken toch geen recht op een voorziening te hebben. Doodzonde, want ze laten honderden euro's per jaar liggen. Gemeenten zouden hun cliënten een huisbezoek kunnen aanbieden waarbij zij samen met de cliënt bekijken waar recht op bestaat en waarbij er direct aanvraagformulieren met de cliënt kunnen worden ingevuld.

Een aangekondigd huisbezoek om recht op bijstand te beoordelen

Een aangekondigd huisbezoek kan als de sociale dienst op basis van de bijstandsaanvraag, het schriftelijk onderzoek en/of bestandsvergelijking vraagtekens geeft bij het recht op bijstand. Het huisbezoek moet noodzakelijk zijn om het recht op bijstand te kunnen beoordelen omdat de gegevens niet op andere manier te verkrijgen zijn. Een voorbeeld hiervan is als een alleenstaande een uitkering aanvraagt, maar een kamer huurt bij iemand anders.

De gemeente zou dan een huisbezoek kunnen uitvoeren om de woonsituatie te bekijken om zeker te stellen dat er sprake is van kamerhuur en de cliënt niet samenwoont.

Een huisbezoek bij geringe vermoedens van fraude (tot € 6.000)

Een huisbezoek door een consulent/toezichthouder is in dit kader bedoeld om de rechtmatigheid van de uitkering vast te stellen en niet zozeer om vast te stellen of de belanghebbende zich schuldig heeft gemaakt aan een strafbaar feit. Wanneer er twijfels bestaan over de door de belanghebbende opgegeven woon- en/of leefsituatie of wel de inkomsten bronnen is het bij de gemeente Zwolle mogelijk om een onaangekondigd huisbezoek uit te voeren.

Onaangekondigde bezoeken

In paragraaf 7 van het huisbezoeken protocol staat het volgende:

7.2         Onaangekondigd huisbezoek

Deze zijn noodzakelijk als er twijfels bestaan over door de belanghebbende opgegeven woon- en / of leefsituatie of wel de inkomsten bronnen. Ze moeten beperkt blijven tot de gevallen waarin twijfel bestaat aan de woon-, en / of leefsituatie, dan wel de inkomsten bronnen van de belanghebbende. Deze huisbezoeken worden in het algemeen afgelegd door of samen met een (fraude)consulent.
Deze soort van huisbezoeken heeft de bedoeling de belanghebbende te verrassen in zijn feitelijke woonomgeving. De belanghebbende wordt in principe nog niet als verdachte beschouwd, maar bevindt zich wel op de grens ervan, zodat er altijd sprake is van een inlichtingenplicht tegenover de consulent, als bedoeld in artikel 65 van de ABW.

Het doel is om twijfel weg te nemen, hetgeen ook in het voordeel van de belanghebbende kan zijn. Een onderzoek naar de financiële en andere voor de uitkering relevante omstandigheden kan ter plaatse worden gedaan. Ook als ten onrechte uitkering is verstrekt zonder dat er sprake is van opzet of schuld behoort het onderzoek tot het taakgebied van de reguliere consulent.

Uit het bovenstaande blijkt dat de sociale dienst van de gemeente Zwolle ook onaangekondigd huisbezoeken aflegt zonder dat er sprake is van fraude. Immers, de uitkeringsgerechtigde wordt nog niet gezien als verdachte, maar bevindt zich op de grens ervan. Een dergelijk huisbezoek wordt gebruikt om het recht op bijstand te beoordelen. De vraag is of de sociale dienst zomaar onaangekondigd bij een uitkeringsgerechtigde mag binnenstappen zonder dat er een vermoeden van fraude is.

Bij de SP in Zwolle zijn verschillende situaties bekend van onaangekondigde huisbezoeken van de sociale dienst. In zeker twee van deze gevallen werden de uitkeringsgerechtigden door de sociale dienst verdacht van fraude. Echter in de periode voorafgaand aan het onaangekondigde huisbezoek (in het ene geval negen maanden en in het andere geval anderhalf jaar) heeft de sociale dienst de uitkeringsgerechtigde niet opgeroepen om de situatie te toetsen. Het zou integer en sympathiek zijn geweest van de gemeente Zwolle, wanneer zij in dergelijke situaties de uitkeringsgerechtigde de kans zou geven de situatie uit te leggen. In de twee eerder genoemde gevallen zou het daarna onnodig zijn geweest om een onaangekondigd huisbezoek af te leggen.

De SP is van mening dat van een onaangekondigd huisbezoek alleen sprake kan zijn als er een concreet en onderbouwd vermoeden van fraude bestaat. Een huisbezoek is een inbreuk op iemands persoonlijke levenssfeer die bescherming behoeft. Ook uitkeringsgerechtigden hebben immers recht op privacy. Daarom kan het niet zo zijn dat de gemeente zonder een vermoeden van fraude bij iedereen binnenstapt en kasten en lades opentrekt. In geval van een concreet en onderbouwd vermoeden van fraude is een onaangekondigd huisbezoek door de sociale recherche geoorloofd. Geoorloofd, want fraude ondermijnt het draagvlak voor voorzieningen zoals de bijstand en moet worden bestreden. De gemeente kan tot een onaangekondigd huisbezoek besluiten als er vraagtekens zijn over het recht op bijstand en de gegevens om dit recht op bijstand vast te stellen niet op andere manier te verkrijgen zijn.

Een onaangekondigd huisbezoek moet worden uitgevoerd door de sociale recherche. De betrokkene moet er door de sociale recherche op gewezen worden op het feit dat hij/zij verdacht wordt van fraude en dat hij/zij het recht heeft te zwijgen.

De SP-fractie wil graag antwoord op de volgende vragen:

o       Is het college met ons van mening dat onaangekondigde huisbezoeken alleen kunnen plaatsvinden als er een concreet en onderbouwd vermoeden bestaat van fraude en slechts uitgevoerd kunnen worden door een sociaal rechercheur? Zo nee, waarom niet? Zo ja, is het college bereid om dit op te nemen in het huisbezoeken protocol van de gemeente Zwolle?

o       Hoeveel huisbezoeken zijn er van september 2006 tot juli 2007 afgelegd, uitgesplitst naar het soort huisbezoek?

o       Hoeveel onaangekondigde huisbezoeken zijn er afgelegd? En bij hoeveel van deze huisbezoeken ging het om een concreet en onderbouwt vermoeden van fraude?

Namens de fractie van de SP,

Tjitske Siderius

 

Artikel delen:
Reacties 3
  1. Ingezonden:

    Geacht college van Burgemeester en Wethouders,

    Hartelijk dank voor de beantwoording van onze schriftelijke vragen over de huisbezoeken van de sociale dienst van de gemeente Zwolle. Helaas heeft de fractie van de SP moeten constateren dat de beantwoording van onze schriftelijke vragen bijzonder karig en algemeen zijn beantwoord, terwijl de vraagstelling vrij specifiek was. De SP is daarom ontevreden met de beantwoording door het college en hoopt dat het college ons alsnog meer duidelijkheid kan geven over het betreffende onderwerp.

    In onze schriftelijke vragen van september 2007 heeft de SP uitgebreid beargumenteerd waarom wij van mening zijn dat onaangekondigde huisbezoeken alleen kunnen plaatsvinden als er een concreet en onderbouwd vermoeden van fraude aanwezig is. In uw beantwoording wordt aangegeven dat onaangekondigde huisbezoeken alleen kunnen plaatsvinden als er een gegrond vermoeden bestaat dat de door de uitkeringsgerechtigde aangegeven woon- en leefsituatie niet in overeenstemming met de werkelijkheid is. Een argumentatie of onderbouwing van deze mening mist helaas.

    Daarnaast wordt aangegeven dat het niet strikt noodzakelijk is dat deze onaangekondigde huisbezoeken door een sociaal rechercheur worden afgelegd. Het één en ander is afhankelijk van de aard en het vermoeden en de inschatting van de periode waarin de vermoedelijke fraude heeft plaatsgevonden. Echter, wederom ontbreekt een duidelijke argumentatie voor deze keuze/mening.

    In uw beantwoording geeft u aan dat het aantal huisbezoeken in 2006 niet geregistreerd is.
    Dit is ernstig, aangezien in het huisbezoekenprotocol van de gemeente Zwolle staat beschreven dat er van elk huisbezoek een rapportage moet worden geschreven door de consulent. In deze rapportage wordt duidelijk aangegeven of belanghebbenden hebben meegewerkt of juist niet. Welke afspraken er zijn gemaakt en dergelijke. Dit rapport maakt deel uit van het dossier van de belanghebbende en kan desgewenst ingezien worden. Daarnaast is de sociaal rechercheur op grond van de opsporingsbevoegdheid verantwoording schuldig aan de Hoofdofficier van Justitie en de Korpschef van de Politieregio IJsselland. De SP kan zich daarom niet voorstellen dat er op geen enkele manier kan worden achterhaald hoeveel huisbezoeken er in 2006 zijn afgelegd.

    Tot slot geeft u aan dat er vanaf 2007 179 huisbezoeken zijn afgelegd. Dit betroffen volgens u allemaal onaangekondigde huisbezoeken en was er een vermoeden aanwezig dat de woon- en leefsituatie niet in overeenstemming was met de gegevens die bij Sociale Zaken en Werkgelegenheid bekend waren. De SP heeft gevraagd om een uitsplitsing van alle huisbezoeken naar het soort huisbezoek. Daarbij ging het ons om een uitsplitsing naar de volgende drie categorieën:
    1. Een huisbezoek als onderdeel van de dienstverlening
    2. Een huisbezoek als controlemiddel
    3. Een huisbezoek bij lichte/geringe vermoedens van fraude (tot ??6.000)

    Ook wil de SP graag weten of het aangekondigde of onaangekondigde huisbezoeken waren.

    Dit brengt de fractie van de SP tot de volgende vragen:
    o In uw beantwoording wordt aangegeven dat het opgestelde protocol in 2002 wordt aangepast naar aanleiding van de uitspraak van de Centrale Raad van Beroep. Wordt dit nieuwe protocol nog aan de raad voorgelegd? Zo ja, wanneer kan de raad een voorstel verwachten? Zo nee, waarom niet?
    o Kunt u de fractie van de SP een argumentatie of onderbouwing geven van uw mening dat onaangekondigde huisbezoeken alleen kunnen plaatsvinden als er een gegrond vermoeden bestaat dat de door de uitkeringsgerechtigde aangegeven woon- en leefsituatie niet overeenkomstig de werkelijkheid is? Zo nee, waarom niet?
    o Kunt u aangeven waarom uw mening inzake de onaangekondigde huisbezoeken, zoals benoemd in uw beantwoording, niet op deze wijze is opgenomen in het huisbezoekenprotocol van de gemeente Zwolle? Bent u van plan dit in het huisbezoekenprotocol te wijzigen?
    o Kunt u de fractie van de SP een argumentatie geven waarom het niet strikt noodzakelijk is dat de onaangekondigde huisbezoeken door een sociaal rechercheur worden afgelegd? Zo nee, waarom niet?
    o Volgens het huisbezoekenprotocol moet van elk huisbezoek een rapportage worden gemaakt. Toch geeft u aan dat niet het aantal huisbezoeken in 2006 niet zijn geregistreerd. Echter een belanghebbende kan wel aanspraak maken op deze rapportage. Daarnaast moeten de huisbezoeken afgelegd door de sociaal rechercheur worden verantwoord aan de Hoofdofficier van Justitie en de Korpschef van de Politieregio IJsselland. Waarom handelt Sociale zaken en Werkgelegenheid in strijd met haar eigen opgestelde protocol huisbezoeken? En ziet u nog mogelijkheden om de aantallen huisbezoeken over 2006 te achterhalen?
    o Kan het college de SP een overzicht over 2007 overhandigden van het aantal huisbezoeken, uitgesplitst naar soort met daarnaast de problematiek(en) van de afgelegde huisbezoeken? Zo nee, waarom niet?

    Met vriendelijke groet,

    Namens de fractie van de SP,
    Tjitske Siderius

  2. Wat is er eigenlijk op tegen? De meeste mensen laten zelfs de colportage lui binnen.
    Bovendien controleert bijv een belastingdienst ook, en wat die allemaal van ons wil weten……
    Bovendien is gebleken (gezien de media aandacht eerder) dat het weldegelijk nut heeft gehad – een behoorlijk percentage aan fraude is opgespoord. Het heeft dus duidelijk zijn nut bewezen. Waarom dan weer schermen met privacy?
    Overigens is het wel vreemd dat er geen rapportage is in te zien (zou wel moeten kunnen) maar het is wel goed dat een willekeurige politieke partij deze gegevens NIET in kan zien. Dat is iets voor de sociale dienst lijkt mij.

Reageer